Budowa i struktura paznokci

Fachowe pojęcia są często mylone lub błędnie rozumiane – zdarza się to nawet wysoko wykwalifikowanym przedstawicielom branży. Tak więc powtórzmy podstawowe wiadomości. Czym w zasadzie jest paznokieć? Jest to oczywiście rogowa osłona ostatniego członu palca i jest wytworem skóry, a dokładniej – naskórka.

Paznokcie wraz z otaczającą je tkanką oraz końcówkami palców są odpowiedzialne za zmysł dotyku. Produkcja płytki paznokciowej następuje w tzw. macierzy – która sięga od dolnej części kieszonki aż do obłączka, czyli półksiężyca. Macierz składa się z warstwy rozrodczej, którą z kolei tworzy bardzo wytrzymała keratyna, produkująca bez przerwy nowe komórki. Te rogowaciejące komórki powstają w tylnej części macierzy i są stale przesuwane do przodu. I tak oto mocno przylegające do siebie komórki tworzą coś w rodzaju szyberdachu, który ochrania paznokieć, a przede wszystkim delikatne zakończenia nerwowe. Najmłodsza część płytki znajduje się w proksymalnej kieszonce paznokcia i określa się ją jako korzeń paznokcia. Właśnie w tym miejscu komórki wyprodukowane przez macierz zaczynają rogowacieć. Zdarza się, że nazwy macierz oraz korzeń są stosowane zamiennie. Macierz określa także wielkość oraz grubość samej płytki. W skutek urazu może dojść do upośledzenia procesu wzrostu. Jeśli dojdzie do całkowitego zniszczenia macierzy, paznokieć nigdy nie urośnie.


Pokrywająca palec płytka składa się ze zrogowaciałej i mocno ze sobą połączonej keratyny, nie zawiera naczyń krwionośnych oraz nerwów i jest z założenia tkanką martwą. Prócz keratyny znajdziemy w niej także tłuszcze, wodę, odrobinę elementów śladowych oraz wapnia. Płytka paznokciowa to 100–150 warstw komórek, a jej grubość wynosi od 0,5 do 0,7 mm. Jeśli przyjrzymy się jej jeszcze dokładniej, to wyróżnimy trzy różne warstwy. Warstwa górna tworzy, dzięki płaskim, ściśle ułożonym, przebiegającym wzdłuż paznokcia komórkom, twardą powierzchnię.
Warstwa środkowa jest dość gruba i składa się z ułożonych równolegle względem korzenia miękkich włókien. Warstwa ta dba, by w razie urazu paznokieć nie pękał wzdłuż, dzięki czemu jest chronione łożysko.
Warstwa dolna to luźno, dość chaotycznie ułożone komórki, które powstają w procesie rogowacenia komórek naskórka łożyska paznokciowego oraz hyponychium. Płytka paznokciowa jest mocno połączona z łożyskiem i oddziela się od niego dopiero na wolnym brzegu. Łożysko to niezwykle ukrwiona oraz unerwiona tkanka. Właśnie dlatego wszelkiego rodzaju zranienia w tym obrębie skutkują obfitym krwawieniem oraz bólem. Duża liczba naczyń krwionośnych prześwituje przez przezroczystą płytkę, dzięki czemu wydaje nam się, że jest ona różowawa. Jaśniejszą barwę ma z kolei obłączek oraz wolny brzeg paznokcia. Półksiężyc jest przedłużeniem korzenia i zazwyczaj jest widoczny na kciukach. Na pozostałych palcach obłączek może być przykryty skórą i przez to niewidoczny.

Patrick Quon-Sandberg

Widok z góry

  • eponychium
  • skórka
  • obłączek
  • wały okołopaznokciowe
  • płytka paznokciowa
  • wolny brzeg

Funkcje i wzrost

Twarda płytka chroni bardzo wrażliwe zakończenia nerwowe. Osłaniaja ona nerwy oraz miękkie tkanki podczas codziennie wykonywanych czynności, jak np. biegania, chodzenia czy wspinania się. Bez nich zmysł dotyku jest upośledzony. 

Mimo ogromnego znaczenia paznokci dla naszego życia, tak niewiele wiemy na temat procesu ich wzrostu oraz funkcji. Płytki rosną nieprzerwanie przez całe życie, możemy wykluczyć jedynie sytuację, w której doszło do urazu lub rozwinął się stan chorobowy. Przyrost jest uzależniony od tempa podziału komórek w macierzy. Na proces ten wpływa wiele czynników, jak np. wiek, sposób odżywiania się, ukrwienie, a także codzienne obciążenia, którym płytki są poddawane. Zazwyczaj paznokcie rosną szybciej u tej dłoni, która jest częściej wykorzystywana, czyli  najczęściej u prawej. Zjawisko to można zaobserwować np. u osób grających na pianinie. Tempo rośnie także podczas ciąży. Jest to spowodowane zmianami hormonalnymi, wszystko wraca zazwyczaj do normy jeden lub dwa tygodnie po urodzeniu dziecka. Z kolei płytki rosną wolniej w starszym wieku. Również sposób odżywiania się może wpłynąć na ten proces – np. podczas głodówek, diet, kiedy to brakuje budulca. Maksymalne tempo wzrostu u danego człowieka jest uwarunkowane genetycznie.

Płytki rosną przeciętnie od 0,5 do 1,2 mm na tydzień. Nawet w przypadku szybkiego tempa komórka potrzebuje minimum dwóch miesięcy, by znaleźć się na zakończeniu wolnego brzegu. Paznokcie u stóp rosną dwa razy wolniej niż te u dłoni. Przyczyna jest do tej pory niewyjaśniona.

 

Czynniki zewnętrzne

Zewnętrzne czynniki, jak dieta czy styl życia, wpływają nie tylko na tempo wzrostu, lecz także na elastyczność, grubość i wytrzymałość płytek. Białko odgrywa przy tym najważniejszą rolę w procesie produkcji. Minerały czy witaminy to jedynie prawie nic nieznaczący dodatek. Keratyna, niezbędna do budowy płytki, powstaje przede wszystkim z protein/aminokwasów. Do najważniejszych aminokwasów zaliczamy tutaj L-cystynę występującą w mięsie oraz w rybach, z tego względu wegetarianie mają często problemy z paznokciami.