MYDŁA I AROMATERAPIA | ILE MYDŁA W MYDLE?

Bez niego trudno wyobrazić sobie codzienną higienę, dostępne w wielu wariantach zapachowych, o różnorakim składzie i przeznaczeniu – mydło. Poniższy artykuł przybliża długą i ciekawą historię najczęściej stosowanego produktu pielęgnacyjnego oraz pokazuje, że mydło mydłu nierówne...

Określenie „mydło” wydaje się być najpopularniejszym słowem używanym do nazywania produktów służących przede wszystkim do mycia, ale także do prania, czyszczenia i wielu innych celów. Jeszcze na początku lat 90-tych kiedy obowiązywały normy (ISO, PKN) „mydło” było zdefiniowanym związkiem chemicznym powstającym w wyniku reakcji tłuszczu (trójglicerydu kwasu tłuszczowego) i nieorganicznych związków alkalicznych (soda, ług). W tym procesie powstawało mydło – zgodnie z Polską Normą PN-91 dla mydeł toaletowych – sól sodowa kwasów tłuszczowych z dodatkami uszlachetniającymi i kompozycją zapachową.

Trochę historii

Generalnie klasyczne mydło zawsze było solą metali alkalicznych – głownie sodu i potasu oraz kwasów tłuszczowych pochodzących z tłuszczów zwierzęcych (głównie łoju) oraz olejów roślinnych – przede wszystkim palmowego, kokosowego, oliwy z oliwek i wielu innych.

Historia tak rozumianego mydła sięga bardzo daleko w przeszłość. Pierwsze pisane wzmianki o stosowanych do prania tkanin produktów otrzymanych z tłuszczów wytapianych w czasie pieczenia zwierząt na rożnie i zawierającego alkalia popiołu z tego samego procesu pochodzą z Babilonii z roku 2800 pne. Można więc z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że właśnie tam wynaleziono ten jakże popularny wyrób.

Mydła do celów higienicznych i leczniczych wytwarzali starożytni Egipcjanie a znany jako jeden z najstarszych dokumentów opisujących substancje lecznicze i ich stosowanie tzw. papirus Ebers (1550 pne), podaje dokładny przepis na otrzymywanie mydeł z mieszaniny tłuszczów zwierzęcych (łoju), roślinnych i soli alkalicznych. Już w tych mydłach pojawiały się olejki eteryczne o właściwościach terapeutycznych a kąpiel z użyciem mydła była powszechnie stosowanym zabiegiem higienicznym i leczniczym. 

Według Plinuisza Starszego Fenicjanie produkowali mydło z koziego łoju i popiołu około 600 lat pne. W swojej „Historia Naturalis” po raz pierwszy użył określenia „sapo” (wiązanego w legendach z górą Sapo gdzie rzekomo wytwarzano mydło), chociaż opisywał również używanie mydła przez Celtów którzy produkowali je z tłuszczów zwierzęcych oraz popiołu i nazywali „saipo”. Najprawdopodobniej to określenie stało się źródłem nazw „soap”, „savon”, „seife” itd. Skądinąd warto dodać, ze w starożytnym Rzymie do mycia ciała używano raczej połączenia łaźni parowej z nacieraniem oliwą, którą później zeskrobywano z ciała przy pomocy specjalnej skrobaczki zwanej strigil.

Największy rozwój produkcji mydeł przypada na okres średniowiecza, w którym prym widły mydła z Hiszpanii i wysp brytyjskich (ale także neapolitańskie, z bliskiego wschodu i krajów dzisiejszych Niemiec). Produkcja mydła była na tyle opłacalnym przedsięwzięciem, że w 1622 r król James I wydał licencję na produkcję mydła za 100.000 funtów.

WARTO WIEDZIEĆ

MYDŁO MARSYLKIE

Poważnymi producentami mydeł opartych na olejach roślinnych już w średniowieczu były firmy zlokalizowane na południu Francji szczególnie Marsylia (pierwsze notatki z 1370 r) skąd pochodzi znane i popularne do dziś, szczególnie w swojej wersji z olejkami eterycznymi „mydło marsylskie” oparte na oliwie z oliwek i oleju palmowym. W tym miejscu warto dodać, że w produkcji oliwy to co otrzymuje się z pierwszego tłoczenia to oliwa spożywcza, a drugie tłoczenie daje dopiero surowiec m.in. do produkcji mydła.   

Klasyka gatunku

Przełomem w produkcji mydła były odkrycia francuskiego chemika Nicolasa Leblanc, który w 1791 roku opatentował produkcję sody, podstawowego obok tłuszczu surowca do produkcji mydła, z powszechnie dostępnej soli. Kolejne odkrycia Ernesta Solvaya w Belgii na początku XIX wieku stworzyły solidną bazę surowcową do przemysłowej produkcji mydła – najpopularniejszego produktu toaletowego co najmniej do drugiej połowy XX wieku.

Mydła wkroczyły również na dużą skalę do gospodarstw domowych jako środki do prania (szczególnie potasowe mydło szare), mycia i szorowania, a starsi czytelnicy pamiętają doskonale jeszcze z połowy ubiegłego stulecia gotowanie tetrowych pieluch w płatkach mydlanych, szczególnie łagodnych dla dzieci.

Mydło a aromaterapia

Jeszcze w czasach starożytnych do mydła dodawano rozmaite składniki poprawiające jego wygląd i jakość, a także działanie na skórę, nie tylko myjące ale także pielęgnacyjne i lecznicze. Olejki eteryczne pojawiały się w mydłach starożytnych Egipcjan, w krajach arabskich, i co oczywiste w mydłach francuskich szczególnie w ich odmianie marsylskiej. 

Można śmiało powiedzieć, że aromaterapia była stosowana w przemyśle mydlarskim znacznie wcześniej niż nazwał ją i opisał jako dziedzinę medycyny naturalnej H.Gatefosse. Mydła lecznicze były w pierwszej połowie XX wieku równie popularne jak przeznaczone tylko do celów higienicznych mydła toaletowe. Stosowano je do leczenia chorób skóry, infekcji, grzybic, podrażnień, łuszczycy, łupieżu itp. Warto dodać że tak popularne dziś szampony oparte na detergentach, w swojej pierwotnej wersji były oparte o płynne mydła potasowe, ale już wtedy kiedy pojawiły się na rynku zawierały substancje lecznicze, w tym olejki eteryczne. 

Nazwę „shampoo” po raz pierwszy zastosował hinduski terapeuta, który używał pieniącej się na włosach mieszanki olejków eterycznych z wyciągiem z mydlnika rośliny zawierającej pieniące się saponiny.

Od połowy XX wieku mydła aromaterapeutyczne stają się coraz istotniejszym elementem w tej dziedzinie medycyny naturalnej. Łączą w sobie bowiem dwie istotne cechy. Wykorzystywane jako popularny produkt higieny osobistej, dodatkowo mają działanie terapeutyczne. Warto zwrócić uwagę, że mechanizm oczyszczania skóry przy pomocy mydła klasycznego, różni się od mechanizmu działania syntetycznych detergentów. Choć w obu przypadkach mamy do czynienia z usuwaniem tłuszczu i zabrudzeń ze skóry, to w przypadku mydła zawarte w nim olejki eteryczne skuteczniej przenikają do skóry niż w przypadku syntetycznych detergentów, które rozpuszczają olejki w wodzie, poważnie zmniejszając efekt ich działania.

Mydło bez mydła

W tym miejscu konieczne jest podkreślenie, że nazwa „mydło”, jeszcze nie tak dawno zastrzeżona dla produktu otrzymywanego z tłuszczu i alkalii, zaczęła być powszechnie używana do produktów, które zawierają niewielkie ilości mydła lub co ciekawe, nie zawierają go wcale. Dotyczy to przede wszystkim tzw. „mydeł w płynie” popularnych i wygodnych szczególnie w miejscach publicznych, hotelach ale i w domach. Większość opiera się na syntetycznych detergentach o podobnym działaniu jak preparaty do prania, mycia naczyń czy innych celów gospodarczych. Czyszczą skórę bardzo dokładnie wymywając z niej również cenne składniki, które zastępuje się starannie reklamowanymi „dodatkami”, które „natłuszczają”, „nawilżają” itd. Takie „mydła” występują również w formie kostek i dopiero przestudiowanie składu INCI pokazuje ile jest „mydła w mydle”. Stosowanie w takich preparatach olejków eterycznych i reklamowanie ich jako preparatów aromaterapeutycznych jest swoistym nadużyciem.

Mydło klasyczne to takie, w którym na pierwszych pozycjach składu pojawiają się sole kwasów tłuszczowych Sodium Tallowate (z łoju), Sodium Cocoate (z oleju kokosowego), Sodium Palmitate itp. Pojawienie się w nazwach składników słów „Isethionate”, „Sulfate”, „Sulphonate” oznacza, że produkt oparty jest o syntetyczne środki powierzchniowo czynne otrzymywane na ogół z surowców petrochemicznych.

Krótki słowniczek mydeł klasycznych

Mydła toaletowe – twarde kostki oparte na solach sodowych kwasów tłuszczowych (zwierzęcych lub mieszanych z roślinnymi)

Mydła lecznicze – mydła toaletowe (lub płynne) z dodatkami substancji leczniczych w tym także olejków eterycznych (mydła aromaterapeutyczne)

Mydła płynne – na ogół oparte na solach potasowych roślinnych kwasów tłuszczowych

Mydła marsylskie – oparte na oliwie z oliwek (zielonkawe) lub oleju palmowym (białe) i

solach potasowych

Mydło szare – oparte na mieszanych tłuszczach i solach potasowych (przed nazwą kwasu tłuszczowego w INCI zamiast Sodium jest Potassium)

Mydła glicerynowe – oparte na mieszanych tłuszczach i solach sodowych z dodatkiem lub pozostałością gliceryny (często przeźroczyste).

Do zadań specjalnych

Dyskusja nad drażniącymi czy uczulającymi właściwościami mydeł i detergentów jest o tyle trudna, że stosowane od wieków mydła w wyjątkowych przypadkach mogą uczulać, ale z tego punktu widzenia syntetyczne detergenty mają dużo gorszą opinię. Mydła co prawda nie nadają się do stosowania w bardzo twardej wodzie (powstają osady), ale nie trzeba do nich dodawać składników natłuszczających czy nawilżających, które z warstwy ochronnej skóry wymywają detergenty.

Mydła aromaterapeutyczne znajdują zastosowanie przede wszystkim w terapii infekcji skóry – bakteryjnych, grzybic, drożdżaków. Trudno o łatwiejsze w stosowaniu i wygodniejsze preparaty niż mydło aromaterapeutyczne z olejkami drzewa herbacianego, lawendy, geranium czy sandałowego przy terapii grzybic stóp, lub infekcji intymnych. Odpowiednio dobrane olejki i dodatki pilingujące mogą stanowić podstawę zespołu zabiegów pielęgnacyjnych przy cellulicie, czy przebarwieniach itd. Krótki okres odchodzenia od mydeł klasycznych na rzecz detergentowych z końca XX i początku XXI wieku powoli się kończy i znowu wracają do łask i swojej rangi mydła klasyczne. Żaden elegancki hotel nie stawia już w łazience pojemnika z „płynem do mycia ciała”, a układa pięknie naperfumowane kostki mydła często z dodatkami olejków lub innych ekstraktów roślinnych o dobroczynnych właściwościach.

Mamy więc coraz więcej mydła w mydle.

Dr inż. Iwona Konopacka-Brud

Prezes Polskiego Towarzystwa Aromaterapeutycznego,

Współtwórczyni kosmetyków aromaterapeutycznych

„Dr Beta”. Współautorka książki „Pachnąca Apteka

–Tajemnice Aromaterapii” (1991), Wykładowca

WUM i WSZKiPZ w Warszawie. Redaktor naczelna

Kwartalnika „Aromaterapia” www.literatura.aromaterapia.pl


BEAUTY FORUM is edited by

Health and Beauty
Media Sp. z o.o.

A company of

Hb Logo

Part of

Bofierecosmo

Contact us: ul. Królowej Marysieńki 9/10, 02-954 Warszawa - Tel.: +48 (22) 858 79 55 - Fax: +48 (22) 858 79 53 - info@health-and-beauty.com.pl

BEAUTY FORUM W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w sposób dostosowany do Państwa indywidualnych potrzeb i preferencji. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przeglądarki lub urządzenia końcowego, z których Państwo korzystacie.. Więcej informacji Zamknij